Sơn Lên Thép Mạ Kẽm: Vì Sao Bị Bong Và Cách Chọn Hệ Sơn Lót

Tóm tắt nhanh: Sơn lên thép mạ kẽm hay bị bong từng mảng vì bề mặt kẽm trơn, có dầu, lớp thụ động hoặc gỉ trắng, và vì dùng sai loại sơn lót, nhất là sơn alkyd gốc dầu thông thường. Muốn bám chắc cần tẩy dầu, xử lý tạo nhám nhẹ, loại bỏ gỉ trắng, rồi dùng sơn lót được nhà sản xuất công bố dùng cho bề mặt mạ kẽm. Hệ sơn kết hợp mạ kẽm và sơn (hệ duplex) giúp kéo dài tuổi thọ kết cấu thép.

Khung mái, lan can, cột thép mạ kẽm vừa sơn xong trông rất đẹp, nhưng chỉ sau vài tháng nắng mưa, lớp sơn đã bong ra thành từng mảng lớn, lộ lớp kẽm sáng bên dưới. Đây là lỗi mà đội kỹ thuật Sơn Bảy Màu được hỏi rất nhiều ở các công trình nhà xưởng, nhà khung thép và nhà phố.

Điều khó chịu là sơn bong trên kẽm không thể dặm vá đơn giản: phải cạo bỏ, xử lý lại bề mặt và sơn lại từ đầu, tốn công gấp nhiều lần, chưa kể phải dựng giàn giáo lần nữa.

Bài viết này giải thích vì sao sơn lên thép mạ kẽm hay bị bong, cách chuẩn bị bề mặt, chọn hệ sơn lót và quy trình thi công đúng để lớp sơn bám chắc, bền lâu.

Ảnh minh họa: Unsplash

Vì sao sơn lên thép mạ kẽm hay bị bong?

Bề mặt kẽm mới quá trơn và có lớp xử lý

Thép mạ kẽm nhúng nóng hoặc tôn mạ kẽm khi mới xuất xưởng có bề mặt rất nhẵn. Nhiều sản phẩm còn được phủ dầu chống gỉ hoặc lớp thụ động hóa để chống gỉ trắng khi lưu kho. Các lớp này cản trở sơn bám dính nếu không được loại bỏ.

Phản ứng giữa kẽm và sơn gốc dầu alkyd

Sơn alkyd (sơn dầu thông thường) có thể phản ứng với kẽm trong môi trường ẩm, tạo ra lớp xà phòng kẽm ở mặt tiếp giáp. Hiện tượng này gọi là xà phòng hóa, làm lớp sơn mất bám dính và bong thành mảng. Vì vậy không nên dùng sơn chống gỉ alkyd thông thường trực tiếp lên kẽm, trừ khi nhà sản xuất ghi rõ dùng được.

Gỉ trắng và muối kẽm trên bề mặt

Thép mạ kẽm để ngoài trời ẩm hoặc bị nước đọng sẽ xuất hiện gỉ trắng dạng bột. Sơn lên lớp bột này giống như sơn lên bụi, màng sơn sẽ bong theo.

Thi công khi bề mặt đọng sương

Kim loại nguội nhanh vào sáng sớm và chiều tối. Nếu nhiệt độ bề mặt thấp hơn hoặc quá sát điểm sương, hơi nước ngưng tụ thành lớp ẩm mỏng không nhìn thấy, làm giảm bám dính nghiêm trọng.

Chọn hệ sơn cho thép mạ kẽm

Nguyên tắc chung là dùng sơn lót được nhà sản xuất công bố rõ dùng cho bề mặt mạ kẽm, sau đó là lớp trung gian (nếu cần) và lớp phủ chịu thời tiết. Bảng dưới đây là định hướng chung; thông số cụ thể luôn lấy theo TDS của nhà sản xuất.

Môi trường sử dụng	Lớp lót	Lớp trung gian	Lớp phủ
Trong nhà, khô ráo	Lót bám kẽm (gốc acrylic hoặc epoxy chuyên dụng)	Có thể bỏ qua	Acrylic hoặc alkyd được hãng cho phép trên lót
Ngoài trời đô thị, nông thôn	Lót epoxy dùng cho bề mặt mạ kẽm	Epoxy trung gian	Polyurethane (PU) chịu UV
Ven biển, khu công nghiệp	Lót epoxy chuyên dụng cho kẽm	Epoxy dày màng (có thể chứa MIO)	PU hoặc hệ phủ cao cấp theo tư vấn hãng
Mái tôn mạ kẽm	Lót acrylic gốc nước bám kẽm	Không bắt buộc	Sơn mái acrylic hoặc sơn chống nóng chuyên dụng

Với kết cấu thép quan trọng, việc chọn hệ theo cấp độ ăn mòn môi trường nên tham khảo bài sơn chống rỉ kết cấu thép theo ISO 12944. Bạn có thể xem các dòng sơn lót và sơn phủ tại danh mục sơn công nghiệp và sơn chống rỉ của Sơn Bảy Màu.

Quy trình sơn lên thép mạ kẽm chuẩn kỹ thuật

Với kết cấu thép, Sơn Bảy Màu áp dụng nguyên tắc làm sạch, lót, lớp chức năng, phủ và kiểm soát điểm sương:

1. Tẩy dầu mỡ: rửa bằng dung dịch tẩy dầu kiềm nhẹ hoặc dung môi phù hợp, sau đó rửa lại bằng nước sạch và để khô.
2. Loại bỏ gỉ trắng: chải bằng bàn chải sợi cứng không kim loại, rửa sạch muối kẽm.
3. Tạo nhám nhẹ: phun quét nhẹ bằng hạt mài không chứa sắt hoặc chà nhám nhẹ để tạo độ bám, tránh mài thủng lớp kẽm.
4. Kiểm soát điểm sương: đo nhiệt độ bề mặt, nhiệt độ và độ ẩm không khí; thông thường các nhà sản xuất yêu cầu nhiệt độ bề mặt cao hơn điểm sương ít nhất 3°C, giới hạn cụ thể theo TDS.
5. Sơn lót bám kẽm: thi công sớm sau khi làm sạch, đạt độ dày màng khô (DFT) theo TDS.
6. Sơn lớp chức năng (trung gian): với môi trường ăn mòn trung bình trở lên, thêm lớp epoxy trung gian tăng độ dày và rào cản.
7. Sơn lớp phủ hoàn thiện: chọn PU hoặc dòng chịu UV cho ngoài trời; tuân thủ thời gian sơn lớp kế tiếp tối thiểu và tối đa.
8. Kiểm tra: đo DFT, kiểm tra bám dính tại vài điểm đại diện theo phương pháp nhà sản xuất khuyến nghị.

Nếu cùng đợt có sơn phần tường xây tiếp giáp, phần tường cần đo độ ẩm bằng máy Protimeter đạt dưới 16% và thi công theo hệ 1 lớp trét, 1 lớp lót, 2 lớp phủ như tường thông thường.

Ví dụ tính điểm sương (giả định)

Giả định nhiệt độ không khí 30°C, độ ẩm tương đối 80%. Theo công thức Magnus, điểm sương xấp xỉ 26,2°C. Như vậy bề mặt thép cần đạt ít nhất khoảng 29,2°C (26,2 + 3) mới nên sơn. Vào sáng sớm, thép có thể còn nguội hơn mức này dù không khí đã ấm, nên cần đo trực tiếp nhiệt độ bề mặt. Số liệu chỉ là ví dụ minh họa.

Ảnh minh họa: Unsplash

Lời khuyên từ Kỹ sư Bảy Màu

• Câu hỏi đầu tiên khi mua sơn cho kẽm: "TDS của lớp lót này có ghi dùng cho bề mặt mạ kẽm không?". Nếu không có, đừng dùng.
• Không dùng sơn chống gỉ alkyd thông thường quét thẳng lên tôn, ống mạ kẽm; đây là nguyên nhân bong tróc phổ biến nhất chúng tôi gặp.
• Với thép mạ kẽm mới, bước tẩy dầu và tạo nhám quan trọng hơn cả việc chọn hãng sơn.
• Mép cắt, lỗ khoan, mối hàn là nơi lớp kẽm bị phá; nên xử lý sạch và sơn dặm lót kỹ hơn những vị trí khác.
• Tham khảo thêm bài sơn cổng sắt, lan can ngoài trời cho các hạng mục sắt thép dân dụng.

Câu hỏi thường gặp

Thép mạ kẽm có cần sơn không?

Lớp kẽm đã bảo vệ thép khá tốt. Tuy nhiên sơn thêm giúp tăng thẩm mỹ, đồng màu với công trình và kéo dài tuổi thọ, nhất là ở môi trường ven biển hoặc công nghiệp. Hệ kết hợp mạ kẽm và sơn thường gọi là hệ duplex.

Có thể dùng sơn dầu thông thường lên tôn mạ kẽm không?

Không nên, trừ khi nhà sản xuất ghi rõ sản phẩm dùng được trên kẽm hoặc có lớp lót chuyên dụng bên dưới. Sơn alkyd có thể bị xà phòng hóa với kẽm, gây bong tróc.

Thép mạ kẽm mới cần để bao lâu mới sơn?

Không cần chờ thời gian cố định, quan trọng là bề mặt được tẩy dầu, loại lớp thụ động hoặc tạo nhám đúng cách. Một số hãng có hướng dẫn riêng cho kẽm mới và kẽm đã phong hóa; hãy đọc TDS.

Làm sao sửa lớp sơn đã bong trên kẽm?

Cạo bỏ toàn bộ phần sơn bám kém, làm sạch gỉ trắng, tẩy dầu, tạo nhám, sau đó sơn lại bằng hệ lót bám kẽm và lớp phủ phù hợp. Không sơn đè lên lớp sơn đang bong.

Kết luận

Ba lưu ý quan trọng:

1. Bề mặt quyết định độ bám: tẩy dầu, loại gỉ trắng, tạo nhám nhẹ trước khi sơn.
2. Chỉ dùng sơn lót được công bố cho bề mặt mạ kẽm; tránh sơn alkyd thông thường trực tiếp lên kẽm.
3. Kiểm soát điểm sương và DFT theo TDS cho mọi lớp sơn.

Mua sơn công nghiệp chính hãng tại đại lý có hóa đơn, kiểm tra tem, số lô, hạn dùng và yêu cầu TDS cho từng sản phẩm. Để được tư vấn hệ sơn cho thép mạ kẽm và báo giá, liên hệ hotline 0906768360 - 0931778862.

Hotline: 0906768360 - 0931778862 | Website: sonbaymau.com

Nguồn tham khảo: ASTM D6386 về chuẩn bị bề mặt thép mạ kẽm nhúng nóng để sơn; ISO 12944 về bảo vệ chống ăn mòn kết cấu thép bằng hệ sơn; ISO 8502-4 về đánh giá khả năng ngưng tụ ẩm trước khi sơn.