Tóm tắt nhanh: Sơn chống cháy kết cấu thép (sơn trương nở, intumescent) là lớp phủ đặc biệt phồng lên thành lớp than xốp cách nhiệt khi gặp lửa, giúp thép chậm đạt đến nhiệt độ tới hạn và giữ khả năng chịu lực trong thời gian yêu cầu như R30, R60, R90. Độ dày màng sơn khô (DFT) cần thiết không cố định mà phụ thuộc vào giới hạn chịu lửa yêu cầu, hệ số tiết diện Hp/A của từng cấu kiện và nhiệt độ tới hạn, tra theo bảng đã được chứng nhận của nhà sản xuất. Hệ sơn chuẩn gồm: làm sạch thép → sơn lót tương thích → sơn chống cháy đủ DFT → sơn phủ bảo vệ, kèm hồ sơ đo DFT từng cấu kiện khi nghiệm thu.
Một nhà xưởng khung thép có thể dựng xong rất nhanh, nhưng thép lại "sợ" lửa: khi nhiệt độ tăng cao, thép mất dần khả năng chịu lực và kết cấu có thể sụp đổ. Đó là lý do hồ sơ phòng cháy chữa cháy thường yêu cầu kết cấu thép đạt giới hạn chịu lửa nhất định. Trên thực tế, nhiều công trình bị vướng khi nghiệm thu vì sơn chống cháy kết cấu thép không đủ độ dày, sai hệ sơn, hoặc thiếu hồ sơ chứng minh. Bài viết này giúp chủ đầu tư và nhà thầu hiểu đúng bản chất kỹ thuật để chọn sơn, thi công và nghiệm thu một lần đạt.
Mảng sơn bảo vệ (protective coatings), bao gồm sơn chống ăn mòn và sơn chống cháy, đang là động lực tăng trưởng của các hãng sơn lớn. Theo PCI Magazine, Jotun ghi nhận tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận cơ sở ở mức hai con số trong quý 2/2026, trong đó mảng Protective Coatings nằm trong nhóm đóng góp mạnh nhất. Trong danh mục sơn công nghiệp, các hãng như Jotun cũng đang đẩy mạnh dòng sơn chống cháy màng mỏng (ví dụ dòng SteelMaster) cho kết cấu thép tòa nhà, nhà xưởng.
Tại Việt Nam, yêu cầu về giới hạn chịu lửa của các bộ phận công trình được quy định trong QCVN 06:2022/BXD về an toàn cháy cho nhà và công trình (cùng các sửa đổi hiện hành). Giới hạn chịu lửa cụ thể cho từng cấu kiện do đơn vị thiết kế xác định theo bậc chịu lửa của công trình.
Khi nhiệt độ tăng cao trong đám cháy, lớp sơn trương nở phản ứng hóa học, phồng lên gấp nhiều lần độ dày ban đầu, tạo lớp than xốp cách nhiệt bao quanh thép. Lớp này làm chậm tốc độ truyền nhiệt, giúp thép chưa đạt đến nhiệt độ tới hạn (nhiệt độ mà tại đó thép không còn đủ khả năng chịu tải thiết kế) trong khoảng thời gian yêu cầu.
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| R30 | Giữ khả năng chịu lực tối thiểu 30 phút trong điều kiện thử lửa tiêu chuẩn |
| R60 | Tối thiểu 60 phút |
| R90 | Tối thiểu 90 phút |
| R120 | Tối thiểu 120 phút |
Chữ R là tiêu chí khả năng chịu lực (Resistance). Các tiêu chí khác như E (tính toàn vẹn) và I (cách nhiệt) dùng cho tường, sàn ngăn cháy.
| Loại | Gốc | Ứng dụng | Đặc điểm |
|---|---|---|---|
| Sơn trương nở màng mỏng | Gốc nước hoặc gốc dung môi | Đám cháy cellulosic (nhà ở, văn phòng, nhà xưởng thông thường) | Bề mặt mịn, thẩm mỹ tốt, phổ biến với R30-R90 |
| Sơn trương nở gốc Epoxy (màng dày) | Epoxy | Đám cháy hydrocarbon (dầu khí, hóa chất) | Chịu va đập, môi trường khắc nghiệt, giá cao |
Đây là điểm nhiều người hiểu sai nhất. Không có quy tắc kiểu "R60 thì sơn X micromet". DFT cần thiết phụ thuộc ba yếu tố:
| Cấu kiện (minh họa) | Hp/A | Xu hướng DFT cần thiết |
|---|---|---|
| Cột thép H tiết diện lớn, dày | Thấp | Mỏng hơn |
| Dầm I trung bình | Trung bình | Trung bình |
| Xà gồ, thép hộp mỏng | Cao | Dày hơn, có thể vượt khả năng của sơn màng mỏng |
DFT cụ thể phải tra theo bảng tải (loading table) đã được thử nghiệm và chứng nhận của nhà sản xuất cho đúng sản phẩm. Tuyệt đối không dùng con số "ước chừng".
Lưu ý: Với kết cấu thép, quy trình "đo độ ẩm tường dưới 16% và 1 trét + 1 lót + 2 phủ" của sơn tường không áp dụng. Hệ tương đương là: làm sạch bề mặt + 1 lót + sơn chống cháy đủ DFT + phủ bảo vệ, kèm kiểm soát điểm sương thay cho độ ẩm tường.
| Hồ sơ | Nội dung |
|---|---|
| Chứng nhận sản phẩm | Kết quả thử nghiệm giới hạn chịu lửa, bảng tải DFT của nhà sản xuất; hồ sơ kiểm định theo quy định PCCC hiện hành |
| TDS, MSDS | Thông số kỹ thuật, an toàn hóa chất |
| Bảng DFT thiết kế | DFT yêu cầu cho từng cấu kiện |
| Biên bản làm sạch bề mặt | Cấp độ làm sạch, ảnh hiện trường |
| Nhật ký môi trường | Nhiệt độ, độ ẩm, điểm sương mỗi ca |
| Biên bản đo DFT | Số đo từng cấu kiện, so với yêu cầu |
| CO, CQ, phiếu xuất kho | Nguồn gốc, mã lô sơn |
Công thức lý thuyết:
Lượng sơn (lít) = Diện tích bề mặt (m²) × DFT yêu cầu (µm) ÷ (10 × Hàm lượng chất rắn theo thể tích %)
Sau đó nhân thêm hệ số hao hụt (phun thường cao hơn lăn), xác định theo thực tế thi công và khuyến nghị của nhà sản xuất.
Ví dụ giả định (số liệu minh họa, không dùng cho dự án thật):
Thực tế, mỗi nhóm cấu kiện có DFT khác nhau nên phải tính riêng từng nhóm rồi cộng lại. Đơn giá: liên hệ hotline 0906768360.
Sơn chống cháy R60 cần dày bao nhiêu micromet? Không có con số chung. DFT phụ thuộc hệ số tiết diện Hp/A, nhiệt độ tới hạn và sản phẩm cụ thể. Phải tra bảng tải đã được chứng nhận của nhà sản xuất cho từng cấu kiện.
Sơn chống cháy có cần sơn phủ không? Thường có. Lớp phủ bảo vệ lớp chống cháy khỏi ẩm, va chạm và tạo màu hoàn thiện. Lớp phủ phải là loại tương thích do nhà sản xuất sơn chống cháy chỉ định.
Có thể sơn chống cháy lên thép đã sơn chống gỉ sẵn không? Chỉ khi lớp chống gỉ đó tương thích với sơn chống cháy và còn bám tốt. Cần kiểm tra loại sơn lót, độ dày, độ bám và xin xác nhận của nhà sản xuất sơn chống cháy trước khi thi công.
Làm sao biết lớp sơn chống cháy đã đạt khi nghiệm thu? Đo DFT bằng máy đo độ dày màng sơn khô trên từng cấu kiện, so với bảng DFT thiết kế, kèm hồ sơ chứng nhận sản phẩm, biên bản làm sạch bề mặt và nhật ký môi trường.
???? Gửi bản vẽ kết cấu cho Sơn Bảy Màu để được tư vấn hệ sơn chống cháy, lập bảng DFT sơ bộ và nhận báo giá theo công trình. Hotline: 0906768360 | Website: sonbaymau.com